राहुल खोब्रागडे
वर्धा : वर्ध्यातील गोसंवर्धन गोरस भंडारावर अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाने केलेल्या धडक कारवाईची जिल्हाभर चर्चा सुरू असली, तरी या कारवाईमुळे विभागाच्या कार्यपद्धतीबाबत अनेक प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आले आहेत. कारण जिल्ह्यातील हजारो नागरिक दररोज ज्या हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, खानावळी, ढाबे, मिठाई दुकाने आणि दुग्धजन्य पदार्थ विक्री केंद्रांवर अवलंबून आहेत, त्या ठिकाणांची तपासणी नेमकी किती वेळा होते, हा प्रश्न अद्याप अनुत्तरितच आहे.
वर्धा शहरासह आर्वी, आष्टी, पुलगाव, हिंगणघाट, समुद्रपूर, देवळी, कारंजा आणि सेलू परिसरात मोठ्या प्रमाणावर खाद्य व्यवसाय सुरू आहेत. अनेक ठिकाणी स्वच्छतेचे नियम धाब्यावर बसविले जात असल्याच्या तक्रारी सातत्याने येतात. काही ठिकाणी कालबाह्य पदार्थ, पुन्हा वापरले जाणारे तेल, अस्वच्छ स्वयंपाकगृहे, उघड्यावर ठेवलेले खाद्यपदार्थ आणि निकृष्ट दर्जाचे साहित्य वापरले जात असल्याच्या चर्चा वारंवार होत असतात. मात्र अशा ठिकाणी FDA ची उपस्थिती क्वचितच दिसून येते.
विशेष म्हणजे सणासुदीच्या काळात मिठाई, मावा, तूप, तेल, मसाले आणि विविध खाद्यपदार्थांची विक्री प्रचंड वाढते. याच काळात भेसळीचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता असते. दिवाळी, होळी, गणेशोत्सव, लग्नसराई किंवा इतर उत्सवांच्या काळात व्यापक तपासणी मोहिमा राबविल्या जात असल्याचे दावे केले जातात; मात्र प्रत्यक्षात किती नमुने घेतले जातात आणि त्यांचे अहवाल काय येतात, याची माहिती सार्वजनिक होताना दिसत नाही.
नागरिकांच्या आरोग्याशी थेट संबंध असलेल्या या विभागाकडून केवळ अधूनमधून कारवाई करून जबाबदारी संपत नाही. निकृष्ट अन्नपदार्थांमुळे अन्न विषबाधा, पचनाचे विकार, संसर्गजन्य आजार आणि दीर्घकालीन आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे जिल्ह्यातील प्रत्येक तालुक्यात विशेष तपासणी मोहीम राबविण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे.
गेल्या अनेक वर्षांत वर्धा जिल्ह्यात किती मोठ्या कारवाया झाल्या, किती नमुने अप्रमाणित आढळले, किती व्यावसायिकांवर दंडात्मक कारवाई झाली आणि किती प्रकरणे न्यायालयात पोहोचली याची माहिती नागरिकांसमोर येणे गरजेचे आहे. अन्यथा एखाद-दुसरी कारवाई करून प्रशासन सक्रिय असल्याचे चित्र उभे करण्याचा प्रयत्न होत असल्याची भावना अधिक बळावू शकते.
जिल्ह्यातील अनेक नागरिकांनी FDA कडून विशेष “अन्न सुरक्षा ऑडिट मोहीम” राबविण्याची मागणी केली आहे. विशेषतः शाळा-महाविद्यालयांच्या परिसरातील खाद्यपदार्थ विक्रेते, बसस्थानक परिसर, महामार्गावरील ढाबे, मोठी रेस्टॉरंट्स, मिठाई उत्पादक आणि दुग्धजन्य पदार्थ विक्रेत्यांची तपासणी प्राधान्याने व्हावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
गोसंवर्धन गोरस भंडारावरील कारवाईनंतर FDA विभाग खरोखरच सक्रिय झाला आहे की ही केवळ एकदिवसीय कारवाई आहे, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे. जिल्ह्यातील अनेक हॉटेल्स, ढाबे, खानावळी आणि खाद्यपदार्थ विक्री केंद्रांबाबत वारंवार तक्रारी होत असतानाही मोठ्या प्रमाणावर छापेमारी झालेली दिसून आलेली नाही. नागरिकांच्या आरोग्याशी थेट संबंधित असलेल्या या प्रश्नावर विभागाने निवडक कारवाई न करता जिल्हाभर व्यापक मोहीम राबवावी, अशी मागणी आता जोर धरू लागली आहे.
